Voor de toeristische dienst van de gemeente Temse (Oost-Vlaanderen) maak ik sedert een aantal jaren de keramische souvenir: de kaailoper-azijnzeker. Ze bestaan in een witte en een gekleurde versie (zie fotogalerij - aardewerk).
Enkele maanden geleden had ik de idee om met 25 kunstenaars die wat hebben met Temse een tentoonstelling te organiseren in de etalage van 25 winkels uit het centrum van Temse. Een aantal bevriende kunstenaars, de burgemeester, de schepen van cultuur Annemie Blommaert, de cultuurmedewerker en Unizo voorzitter Patrick Michiels zagen dit wel zitten. En dus ben ik begonnen met het afgieten en bakken van 25 rode of witte kaailoper-azijnzekers. Die klus is ondertussen geklaard en de kaailopers zijn bijna allen verdeeld.
De tentoonstelling is voor oktober. Tegelijkertijd loopt er een tentoonstelling in Dacca, de grote expositieruimte van Temse met 4 à 5 werken van de deelnemende kunstenaars.
Meer info volgt later.

Hieronder een historische schets van de kaailoper en de azijnzeker

Van ras apart tot standbeeld en toeristisch visitekaartje: De kaailopers

Beeldengroep ‘De kaailopers’ is een toeristisch visitekaartje van Temse. Officiële gasten, toeristen (vooral ook de buitenlanders), trouwers, jubilarissen, wandelaars, fietsers, passanten… ontelbaren hebben zich al in hun gezelschap laten fotograferen. Het bronzen monument is vereeuwigd op duizenden foto’s, zicht- en wenskaarten, is afgedrukt in talloze publicaties, komt voor in het Jommeke-album ‘Het zevende zwaard’ en het Kiekeboe-album ‘Haaiman’... Jenevers, bieren, koekjes, twee ludieke orden, de taverne vlakbij het kunstwerk… zijn naar de kaailopers genoemd. De groep is bovendien afgebeeld in het naslagwerk ‘De Belgisch beeldende kunstenaars uit de 19de en 20ste eeuw’ van Paul Piron en prijkt op de frontpagina van het boek ‘Eigentijdse Straatbeelden’ van Renaat Van der Linden. Kortom: de realisatie is – zoals destijds door de initiatiefnemers bedoeld – blijvende publiciteit voor Temse.
Van de 4 personen die model stonden, zijn er 3 overleden: Marcel De Pauw, Dolf Peeters en Etienne Verspecht. Enkel Marcel De Moor is nog in leven. Beeldhouwer Valeer Peirsman (°1932) is nog altijd artistiek aan de slag.

Vóór Wereldoorlog II kende Temse een volkstype dat eigen was aan die tijd en aan de Schelde: de kaailopers. Het waren mannen die altijd op de kaai te zien waren: hetzij om de schepen te lossen en te laden, hetzij om er zo-maar rond te hangen. De staminees waren hun pleisterplaatsen.
Alleen al hun namen spraken tot de verbeelding: den bruine, den blauwe, de roste Rooman, de schele wringer, de mekker, de kazze, de marijn, de kaai Poeck, den bek Poeck, de Sjon, de mastel, de mannen van den hoed, de roste sieper, de rooie Jef, de Laport, de mannen van Rangske Borms…
De kaailopers waren berucht voor hun straffe stoten, weddenschappen, krachtpatserijen en… het verwerken van enorme hoeveelheden drank. Zij behoorden tot het patrimonium van Temse en bekleedden een plaats apart in het dagelijkse leven, vandaar dat zij niet enkel de geschiedenis maar ook de legende zijn ingegaan.
Valeer Peirsman speelde jarenlang met het idee om de kaailopers te vereeuwigen in een standbeeld. Toerisme Temse en het Gemeentebestuur gaven hem in 1989 officieel de opdracht. Het monument werd gefinancierd via sponsoring. De kunstenaar creëerde 4 levensgrote beelden, waarvan 3 gebaseerd op historische figuren: den bruine (Alfons Gosselin), de mekker (Désiré Aelbrecht) en de schele wringer (Alfons Vervynckt). De 4de kaailoper staat symbool voor àlle kaailopers.
Den bruine (1877-1944) was de meest legendarische. Zijn indrukwekkende verschijning – 1.85 m groot en 140 kg zwaar – en zijn ongewone persoonlijkheid maakten hem tot de kleurrijkste figuur van het wervelende kaaigebeuren. Talrijke van zijn belevenissen hebben hem overleefd. Ik kom daar later op terug.
Hier volgt de identificatie van de beeldengroep (v.l.n.r.): Etienne Verspecht stond model voor den bruine, Marcel De Moor voor de mekker, Marcel De Pauw voor de kaailoper-in-het-algemeen en Dolf Peeters voor de schele wringer.
De feestelijke onthulling – onder een stralende lentezon – vond plaats op zaterdag 25 mei 1991, met als eregaste Staatssecretaris Miet Smet. De harmonie St.-Cecilia speelde toen een nieuwe compositie: …De kaailopersmars van Tony Van Den Eede.

De kaailopers leven voort: in de volksmond, in publicaties, op foto’s, zichtkaarten…, maar bovenal in het standbeeld op de kaai in Temse.

Temses bekendste toeristische souvenir beleeft tweede geboorte

De kaailoper-azijnzeker van Leo Van der heyden

Temse heeft zich toeristisch opnieuw nadrukkelijk geprofileerd vanaf 1983. De gemeente beschikte toen nog niet over een eigen toeristische souvenir, vandaar dat toenmalig schepen van Toerisme Luc De Ryck in de lente van 1985 het initiatief nam. In overleg met de VVV werd beslist dat de souvenir de vorm zou hebben van een grote drinkbeker. Maar wat zou de beker voorstellen? Toerismeschepen Luc De Ryck suggereerde een kaailoper (de legendarische havenarbeider van Temse), VVV-ondervoorzitter Martin De Ryck stelde een azijnzeker (de spotnaam van de Temsenaars) voor. Uiteindelijk werd beslist de twee thema’s te versmelten. De opdracht werd toegewezen aan de in Tielrode woonachtige kunstenaar Henk Cruyssaert, die op dat vlak een rijke ervaring had. Op 28 maart 1986 werd de kaailoper-azijnzeker officieel op het gemeentehuis voorgesteld. Sindsdien is het een gegeerd toeristisch souvenir, dat ook door vele Temsenaars in huis is gehaald. Voor het gemeentebestuur is het beeldje ook een dankbaar relatiegeschenk.
Aanvankelijk stond Henk Cruyssaert zelf in voor de productie, maar na zijn verhuizing naar Nieuwpoort, werd zij overgedragen aan de pottenbakkerij Van der Gucht (Temse). De pottenbakkerij sloot haar deuren een paar jaar geleden, zodat de productie stil viel. Dat werd in toenemende mate als een gemis ervaren, vandaar dat werd uitgekeken naar een keramist die de opdracht kon verder zetten. Die werd gevonden in de persoon van Leo Van der heyden. De herboren kaailoper-azijnzeker werd officieel voorgesteld op 13 juni 2008.
Net als vroeger zijn er twee versies:
- de witte kost 13,
- de gekleurde 24 euro.
Zij zijn verkrijgbaar in toeristisch centrum De Watermolen, Wilfordkaai 23, 9140 Temse, tel. 03/771 51 31, email: toerisme@temse.be.